COP24 Katowice

Katowice Rulebook – główne założenia dokumentu

Kiedy w grudniu 2015 r. ku ogromnej radości wszystkich delegatów przyjęte zostało Porozumienie paryskie, wiadomo było, że ten sukces oznacza dla nich jeszcze więcej ciężkiej pracy. Negocjacje miały potrwać trzy kolejne lata. Tyle czasu negocjatorzy dali sobie na stworzenie Katowice Rulebook – precyzyjnej i szczegółowej umowy, według której Porozumienie paryskie będzie wdrażane, w sposób przejrzysty i sprawiedliwy dla wszystkich Stron.

Gdy mamy do czynienia ze stanowiskami blisko 200 Stron, nie jest łatwo dojść do porozumienia w sprawie tak wieloaspektowego i technicznego dokumentu. W tych okolicznościach każdy krok naprzód był wielkim osiągnięciem – powiedział Prezydent COP24 Michał Kurtyka.

Stojąc przed największym wyzwaniem naszych czasów – przejścia na gospodarkę niskoemisyjną, a w konsekwencji powstrzymania zmian klimatu, ważne jest, aby wzmocnić współpracę międzynarodową w zakresie polityki klimatycznej i by opierała się ona na wzajemnym zaufaniu.

Podczas 24 sesji Konferencji Stron Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, nasze wspólne wysiłki nie polegały jedynie na tworzeniu tekstów, czy obronie narodowych interesów. Kierowaliśmy się poczuciem odpowiedzialności za los ludzi i zaangażowaniem w losy Ziemi, która jest domem naszym i pokoleń, które przyjdą po nas – powiedział Michał Kurtyka.

I tu zaczyna się rola Katowice Rulebook. Określa on podstawowe procedury i mechanizmy, niezbędne do wdrożenia Porozumienia paryskiego. Realizacja jego postanowień to bardzo ambitne zadanie. Zakłada ono, że w ciągu najbliższych lat, musimy ograniczyć globalne ocieplenie do poziomu poniżej 2°C, a docelowo do 1,5°C, powyżej średniej temperatury sprzed rewolucji przemysłowej. W praktyce oznacza to, że do roku 2030 musimy ograniczyć emisje CO2 o ok. 45 proc. (w stosunku do 2010 r.). W tym celu musimy jak najszybciej zacząć zmniejszać łączne emisje gazów cieplarnianych całej ludzkości, by sprowadzić je do zera w II połowie XXI wieku.

Katowice Rulebook respektuje różne możliwości i realia społeczno-gospodarcze każdego kraju, zapewniając jednocześnie podstawy do zakładania coraz wyższych ambicji w zakresie działań na rzecz klimatu.

W Katowice Rulebook w zrównoważony, uczciwy sposób uwzględnione zostały interesy wszystkich Stron. Ale co ważniejsze, jego wpływ na świat będzie pozytywny. Dzięki niemu uczynimy wielki krok w kierunku realizacji ambicji zapisanych w Porozumieniu paryskim. Ambicji, które sprawią, że nasze dzieci spojrzą kiedyś wstecz na nasze dziedzictwo i uznają, że ich rodzice podjęli właściwe decyzje w ważnym, dziejowym momencie – powiedział Prezydent COP24.

Porozumienie, jakie osiągnięto podczas COP24 jest owocem pogłębionych dyskusji technicznych i politycznych kompromisów. Na Katowice Rulebook składają się następujące zagadnienia:
 
Mitygacja
•    Wypracowano kompromisowy tekst dotyczący mitygacji. Uwzględniono w nim wspólne interesy krajów rozwijających się i rozwiniętych. Tekst ten opiera się na silnych zobowiązaniach, zapewnionych przez język „shall” w odniesieniu do wymaganych informacji (ICTU) i zasad rozliczania krajowych kontrybucji (ang. Nationally Determined Contributions – NDC).
•    Tekst decyzji zawiera szczegółowe wymogi dotyczące komunikowania i rozliczania NDC, które powinny obowiązywać wszystkie Strony. Zobowiązania są uwarunkowane przez rodzaj NDC, a nie stopień rozwoju danego państwa. Tworzenie wspólnej płaszczyzny do komunikowania i rozliczania NDC umożliwi lepsze zrozumienie oraz zagregowanie NDC.
•    W tekście znajdują się szczegółowe odniesienia do sektora gruntowego w sekcji o ICTU (ang. features, and information to facilitate clarity, transparency and understanding - funkcje i informacje ułatwiające jasność, przejrzystość i zrozumienie) i rozliczaniu.

 
Komunikaty adaptacyjne
•    Częścią Katowice Rulebook są wskazówki dla państw, w jaki sposób komunikować i raportować działania adaptacyjne. Dzięki tym zapisom informacja na temat adaptacji będzie regularnie dostarczana, co z kolei pozwoli państwom dzielić się doświadczeniami, uczyć się od siebie nawzajem oraz skuteczniej i efektywniej współpracować na poziomie regionalnym i międzynarodowym. Wskazówki te będą aktualizowane w roku 2025.
•    Regularne przedstawianie informacji na poziomie międzynarodowym ma także zmobilizować państwa do poprawy jakości działań adaptacyjnych, bez konieczności obciążania ich kolejnymi zobowiązaniami.
•    Dodatkowo, co pięć lat, podczas globalnego przeglądu będzie można przeanalizować wspólnie, czy wysiłki adaptacyjne są adekwatne, i zastanowić się, jak skuteczniej działać wobec wpływu zmian klimatu.
•    Katowice Rulebook nie pozostawia jednak Stron samymi sobie, zawiera bowiem także rozbudowany plan działań w ramach UNFCCC, który ma te wysiłki wspierać. Wymieniając tylko kilka z wielu przykładów należy wspomnieć o instytucjach takich jak Komitet Adaptacyjny czy Grupa Ekspercka wspierająca Kraje najsłabiej rozwinięte, które otrzymały mandaty do dalszych prac nad sposobami oceny potrzeb adaptacyjnych czy współpracy z IPCC (ang. The Intergovernmental Panel on Climate Change - Międzyrządowy Panel ds. Zmiany Klimatu) w celu udoskonalania wytycznych. Dodatkowo, Stały Komitet ds. Finansów, we współpracy z Komitetem Wykonawczym ds. Technologii czy Paryskim Komitetem ds. budowania potencjału, będą pracowały nad sposobami mobilizacji środków na adaptację.
 
Straty i szkody (Loss and Damage)
•    W Katwoice Rulebook zwraca się uwagę na informacje, które państwa mogą przedstawiać w zakresie skutków zmian klimatu i radzenia sobie ze związanymi z nimi stratami i szkodami. Dodatkowo pozwala się na wzięcie pod uwagę podczas globalnego przeglądu wysiłków państw mających na celu przeciwdziałanie tym skutkom i ich minimalizowanie.
•    Uwzględnienie w Katowice Rulebook tematu strat i szkód, którym poświęcony jest artykuł 8 Porozumienia paryskiego, zapewnia pełniejszy obraz wyzwania, z którym świat będzie się mierzyć w kontekście zmian klimatu.
 
Rejestr adaptacyjny
•    Rozwiązanie z Katowic zostało samodzielnie wypracowane przez Strony i godzi potrzeby wszystkich; jest optymalne, ponieważ pozwala na elastyczność Stronom, dla których jest ona ważna, a jednocześnie stawia konkretne wymagania wobec wszystkich.
 
Transparencja
•    Przyjęcie pełnych wytycznych dotyczących systemu transparencji jest ogromnym sukcesem COP24 w Katowicach.
•    Po raz pierwszy stworzono jeden system, bazujący na wspólnych zasadach, dla wszystkich stron Porozumienia paryskiego.
•    Wszystkie strony mają przedłożyć swój pierwszy raport dwuletni do końca 2024 roku.
•    Wszystkie strony mają stosować te same metodologie obliczeniowe bazujące na wytycznych IPCC z 2006r.
•    W wytycznych wprowadzono limitowaną ilość uproszczeń dla państw rozwijających, które mają problemy z potencjałem (tzw. elastyczności) (np. ilość raportowanych gazów). Ale ich zastosowanie wiąże się z koniecznością określenia ram czasowych w których dany potencjał zostanie zbudowany i korzystanie z elastyczności zostanie zakończone.
•    Nowy system zapewni dostęp do cyklicznych informacji o emisjach i pochłanianiu, ale również o przekazywanym i otrzymywanym wsparciu. Dodatkowo państwa cyklicznie raportować będą progres w implementacji swoich kontrybucji.
•    W celu zwiększenie efektywności działań pod konwencją nowy system transparencji zastąpi obecnie istniejące raporty (Nat.Com, BR, BUR) oraz obecnie istniejące systemu przeglądu danych (TER, ICA, IAR).
 
Kwestie finansowe
•    Strony zdecydowały, iż podczas COP 26 w roku 2020 rozpocznie się dyskusja na temat nowego wspólnego celu finansowego na rok 2025. Zgodnie z istniejącymi zobowiązaniami (uzgodnionymi w 2009 roku w Kopenhadze i potwierdzonymi w 2010 roku w Cancun), w latach 2020-2025 państwa rozwinięte zobowiązane są do mobilizacji 100 mld USD rocznie na rzecz państw rozwijających się. Należy tu zauważyć, że zobowiązane do udzielania pomocy finansowej są wyłącznie państwa zapisane w Załączniku II do konwencji klimatycznej. Pozostałe państwa (w tym Polska) udzielają pomocy finansowej wyłącznie na zasadzie dobrowolności.
•    Podjęto decyzję, że od dnia 1 stycznia 2019 r. Fundusz Adaptacyjny zacznie podlegać pod Porozumienie paryskie.
•    Do listopada roku 2020 Komitet Stały ds. Finansów zobowiązany jest przygotować oszacowanie potrzeb finansowych państw rozwijających się. Kolejne raporty w tym zakresie mają być przygotowywane co cztery lata.
•    W trakcie Oceny Dwuletniej („Biennial Assessment”), która przeprowadzona zostanie w roku 2020, Komitet Stały ds. Finansów będzie oceniał spójność przepływów finansowych ze ścieżkami dojścia do rozwoju niskoemisyjnego i odpornego na klimat.
•    Przyjęto zasady raportowania przez wszystkie państwa pomocy finansowej udzielanej państwom rozwiniętym, jak również zasady informowania o planowanej pomocy finansowej.
 
Przegląd globalny
•    Po dwóch tygodniach wytężonej pracy udało się wypracować kompromisowy kształt szczegółowych postanowień regulujących przegląd globalny. Przegląd globalny to zaprojektowany w Porozumieniu paryskim i odbywający się co 5 lat proces służący ocenie kolektywnego postępu w wysiłkach na rzecz powstrzymania zmian klimatu i dostosowania się do nich, poprzedzający przedstawienie przez Strony kolejnych krajowo określonych wkładów.
•    Z uwagi na długoterminowy charakter tego mechanizmu, wszystkie grupy negocjacyjne starały się zapewnić uwzględnienie swoich najważniejszych postulatów w ostatecznym brzmieniu decyzji. Dwoma szczególnie często pojawiającymi się kwestiami były zagadnienia sprawiedliwości (ang. equity) oraz strat i szkód (ang. loss and damage). Oczekiwania poszczególnych Stron odnośnie do tych dwóch zagadnień były niezwykle rozbieżne, a przez to ich pełne uwzględnienie – niemożliwe. Tym niemniej, w drodze kompromisu udało się wypracować takie brzmienie postanowień decyzji, które było do przyjęcia dla wszystkich Stron.
•    Uzgodniono, że przegląd globalny będzie składał się z etapów zbierania informacji, oceny technicznej i politycznego etapu omówienia wyników, który będzie mieć miejsce w trakcie COP29 w 2023 r.

Wspólne ramy czasowe
•    Porozumienie paryskie nałożyło na Strony obowiązek przedyskutowania w trakcie COP24 zagadnienia ustanowienia wspólnych ram czasowych dla przedkładania wkładów krajowych.
•    Strony dokonały częściowego uzgodnienia tychże, określając, że takie ramy mogą obowiązywać dla wkładów dotyczących okresu od 2031 r. Jednakże do uzgodnienia pozostaje, czy będą one obejmować 5 czy 10 lat – Strony pozostawiły sobie możliwość rozstrzygnięcia tego w czasie kolejnego COP25.
 
Rejestr wkładów krajowych
•    Zgodnie z Porozumieniem paryskim, Strony miały w Katowicach określić, w jaki sposób w formie rejestru będą przechowywane zgłaszane przez Strony wkłady krajowe na mocy Porozumienia.
•    W trakcie COP24 udało się uzgodnić kształt takiego rejestru – podstawą dla jego utworzenia będzie już funkcjonujący rejestr tymczasowy, a wspólnie z komunikatami adaptacyjnymi będzie się on składał na portal rejestrów. Przedmiotowy rejestr będzie zawierał wszystkie wcześniej przesłane wkłady krajowe, ale bez możliwości ich przeszukiwania – co stanowi kompromis między stanowiskami prezentowanymi przez Strony w trakcie negocjacji.
•    Na podstawie uzgodnionych wytycznych Sekretariat opracuje prototyp takiego rejestru i przedstawi go do zatwierdzenia przez Strony w trakcie COP25.
•    Przedmiotowe rozwiązanie pozwala na uzgodnienie wszystkich podnoszonych kwestii politycznych, pozostawiając Sekretariatowi rok na wypracowanie rozwiązań technicznych.
 
Komitet ds. zgodności
•    Przyjęta decyzja reguluje działanie Komitetu w sposób umożliwiający jego funkcjonowanie. Rozpoczęcie działania Komitetu będzie jednak odłożone w czasie ze względu na wybory przewidziane dopiero podczas CMA2 (koniec 2019 r.).
•    Udało się uniknąć dyferencjacji w ramach systemu zgodności. Decyzja przewiduje jedynie elastyczności w odniesieniu do terminów procedowania dla Stron, które tego potrzebują z uwagi na ich krajowe możliwości. Państwa rozwijające się jako kategoria pojawiają się jedynie jako podmiot elastyczności przewidzianych w art. 13 oraz jako podmiot ewentualnego dofinansowania udziału w pracach Komitetu.
•    Za duży sukces należy uznać uzgodnienie mandatu dla Komitetu, aby wszczynał procedury z własnej inicjatywy w określonych przypadkach, a za zgodą Stron – także w przypadku poważnego i uporczywego nieprzestrzegania wytycznych w zakresie transparencji. Podobnie, mandat do podejmowania kwestii systemowych może być pozytywną kontrybucją Komitetu do funkcjonowania systemu wdrażania Porozumienia paryskiego.
 
Platforma ludów rdzennych
•    Operacjonalizacja platformy społeczności lokalnych i ludności rdzennej może stać się jednym z najważniejszych narzędzi, które zostaną przyjęte w celu przeciwdziałania zmianom klimatu i bez pozostawiania nikogo w tyle.
•    Możemy teraz współpracować nad integracją różnorodnych systemów wiedzy, aby zwiększyć skalę i przyspieszyć nasze wysiłki na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom i skutkom zmian klimatu w sposób całościowy i zintegrowany.
•    Platforma to bezprecedensowe partnerstwo między krajami i ludami rdzennymi.
 
Mechanizmy
•    Mechanizmy są tym obszarem Porozumienia paryskiego, w którym nie udało się uzgodnić przepisów wykonawczych. Przyjęto jedynie krótką decyzję proceduralną, która przenosi dyskusje w zakresie operacjonalizacji zapisów art. 6 Porozumienia paryskiego na rok 2019.
 
Deklaracja o sprawiedliwej transformacji
•    55 liderów poparło Śląską Deklarację o Solidarności i Sprawiedliwej Transformacji. Przystąpienie do deklaracji jest nadal możliwe, stąd liczba ta będzie się zwiększać.
•    Dzięki przyjęciu deklaracji i zorganizowaniu licznych wydarzeń towarzyszących udało się umieścić problematykę sprawiedliwej transformacji w głównym nurcie debaty o polityce klimatycznej. Nigdy przed szczytem w Katowicach temat wpływu transformacji na pracowników nie był tak szeroko dyskutowany.
•    Kwestia sprawiedliwej transformacji siły roboczej i tworzenia godnych, dobrej jakości miejsc pracy uwzględniona została w programie roboczym w ramach forum poświęconego response measures oraz odnotowana (noted) w decyzji 1/CP.24
•    Prezydencja przed i w trakcie trwania COP 24 podejmowała aktywną współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego i interesariuszami, przekazując tym grupom informacje na temat toczących się negocjacji, zapoznając się z ich perspektywą oraz prowadząc dialog na temat zgłaszanych przez to środowisko postulatów.

Czytaj więcej o Katowice Rulebook

 

Informacja o cookies!

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do Twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje